ప్రమద
అందం, హుందాతనం కలబోత – రాజమాత గాయత్రీ దేవి
-నీరజ వింజామరం
జీవితంలో ఒక్కసారి ఆయనను చూస్తే చాలనుకునే కోట్లాది అభిమానులు గల నటుడు అమితాబ్ బచ్చన్ . అలాంటి వ్యక్తి తన విద్యార్థి దశలో, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకుంటున్న రోజుల్లో జైపూర్ పోలో గ్రౌండ్కు దొంగచాటుగా వెళ్లేవారట. అది పోలో మ్యాచ్ చూడటం కోసం కాదు, , కేవలం ఆమెను చూడడం కోసమే. ఆమె మరెవరో కాదు మహారాణి గాయత్రీ దేవి . జైపూర్ మహారాణి, ‘రాజమాత’ గాయత్రీ దేవి జీవితం ఒక అద్భుత కావ్యం. ఆమె కేవలం ఒక రాణి మాత్రమే కాదు, ఆధునిక భారతీయ మహిళా శక్తికి, హుందాతనానికి మరియు ఫ్యాషన్ ప్రపంచానికి ఒక అంతర్జాతీయ చిహ్నం.
గాయత్రీ దేవి 1919 మే 23న లండన్లో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి కూచ్ బెహార్ మహారాజు జితేంద్ర నారాయణ్, తల్లి బరోడా యువరాణి ఇందిరా దేవి. ఆమెను ఇంట్లో ముద్దుగా ‘అయేషా’ (Ayesha) అని పిలిచేవారు.
ఆమె బాల్యం అత్యంత వైభవంగా గడిచింది. ఆమె తల్లి ఇందిరా దేవి అప్పట్లోనే అత్యంత స్వతంత్ర భావాలు కలిగిన మహిళ కావడంతో, గాయత్రీ దేవి చిన్నతనం నుండే స్వేచ్ఛాయుత వాతావరణంలో పెరిగారు. గుర్రపు స్వారీ, షూటింగ్ వంటి సాహస క్రీడల్లో ఆమె చిన్నతనం నుండే ఆరితేరారు.
గాయత్రీ దేవి విద్యాభ్యాసం ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ సంస్థలలో సాగింది. శాంతినికేతన్ (రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ స్థాపించిన సంస్థ), స్విట్జర్లాండ్లోని లా రోసీ మరియు లండన్లోని పాఠశాలల్లో చదువుకున్నారు.
లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్లో సెక్రటేరియల్ కోర్సు చేశారు. దీనివల్ల ఆమెకు అడ్మినిస్ట్రేషన్ మరియు ఆర్థిక విషయాలపై మంచి అవగాహన ఏర్పడింది.
గాయత్రీ దేవి అనగానే అందరికీ గుర్తొచ్చేది ఆమె అద్భుతమైన సౌందర్యం. ‘వోగ్’ (Vogue) మ్యాగజైన్ ఆమెను “ప్రపంచంలోని పది మంది అత్యంత అందమైన మహిళల్లో ఒకరిగా” గుర్తించింది.
ఆమె ఆహార్యం, ముఖ్యంగా ఆమె ధరించే ‘షిఫాన్ చీరలు’ (Chiffon Sarees) మరియు ముత్యాల హారాలు ఒక ట్రెండ్ సెట్టర్గా నిలిచాయి.
ఆమె అందం కేవలం బాహ్య సౌందర్యానికే పరిమితం కాలేదు. ఆమె వ్యక్తిత్వంలో ఎంతో ధైర్యం, స్పష్టమైన ఆలోచనా విధానం ఉండేవి. ఆమె మాట్లాడే తీరులో ఒక రాచరికపు హుందాతనం ఉట్టిపడేది.
ఆమె వివాహ ప్రస్థానం ఒక సినిమా కథను తలపిస్తుంది. గాయత్రీ దేవి వివాహం ఒక రకమైన విప్లవం అని చెప్పవచ్చు. ఆమె జైపూర్ మహారాజు సవాయ్ మాన్ సింగ్ II ను ప్రేమించారు. వారిద్దరి వయసులో చాలా తేడా ఉండటం మరియు మాన్ సింగ్కు అప్పటికే ఇద్దరు భార్యలు ఉండటంతో మొదట కుటుంబ సభ్యులు అంగీకరించలేదు. కానీ, వారి ప్రేమ గెలిచింది. 1940 మే 9న వారి వివాహం వైభవంగా జరిగింది. వారు ఆ కాలపు ‘పవర్ కపుల్’ గా గుర్తింపు పొందారు. వివాహం తర్వాత ఆమె జైపూర్ మహారాణిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
గాయత్రీ దేవి కేవలం అంతఃపురానికే పరిమితం కాలేదు. రాజస్థాన్లోని మహిళల్లో ఉన్న ‘పర్దా’ (ముసుగు) పద్ధతిని తొలగించడానికి ఆమె ఎంతో కృషి చేశారు. జైపూర్లో బాలికల కోసం ‘మహారాణి గాయత్రీ దేవి గర్ల్స్ పబ్లిక్ స్కూల్’ (MGD) స్థాపించారు. ఇది నేటికీ భారతదేశంలోని ప్రముఖ పాఠశాలల్లో ఒకటి.
గాయత్రీ దేవి రాజకీయాల్లోకి రావడం అనేది అప్పట్లో ఒక సంచలనం. ఒక మహారాణి అంతఃపురం దాటి వీధుల్లోకి వచ్చి ఓట్లు అడగడం ఎవరూ ఊహించలేదు. చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి (రాజాజీ) స్థాపించిన ‘స్వతంత్ర పార్టీ’లో ఆమె చేరారు. అప్పటి కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ విధానాలను, ముఖ్యంగా సంస్థానాధీశుల హక్కుల రద్దును ఆమె వ్యతిరేకించారు. ఆమె జైపూర్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేశారు. ఆమె ఎన్నికల ప్రచారానికి వేల సంఖ్యలో ప్రజలు తరలివచ్చేవారు. కేవలం ఆమెను చూడటానికే ప్రజలు ఎగబడేవారు. ఒకసారి రాజకీయ ప్రచారంలో భాగంగా ఆమె ఒక గ్రామానికి వెళ్లినప్పుడు, ఒక వృద్ధుడు ఆమె అందాన్ని చూసి “మీరు దేవతలా ఉన్నారు, మీకు ఓటు ఎందుకు వేయాలి?” అని అడిగారట. దానికి ఆమె నవ్వుతూ, “దేవతలు ఆశీర్వదిస్తారు, కానీ నేను మీ కోసం పని చేస్తాను” అని బదులిచ్చారు.
ఆ ఎన్నికల్లో ఆమె 1,92,909 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి గిన్నిస్ రికార్డు సృష్టించారు.
గాయత్రీ దేవికి, ఇందిరా గాంధీకి మధ్య రాజకీయ వైరం ఉండేది. పార్లమెంటులో గాయత్రీ దేవి ఎంతో ధైర్యంగా, సూటిగా మాట్లాడేవారు. ఈ వైరం కారణంగానే 1975 ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ఆమెను తీహార్జైలుకు పంపారని ప్రతీతి. ఒక మహారాణిగా ఎంతో విలాసవంతమైన జీవితం గడిపిన ఆమెకు, జైలులో కనీస సదుపాయాలు లేని గదిని కేటాయించారు. ఆమె జైలులో ఉన్నప్పుడు ఇతర సాధారణ మహిళా ఖైదీలతో కలిసి ఉండేవారు. ఖైదీలకు చదువు నేర్పడం, వారికి ధైర్యం చెప్పడం వంటి పనులు చేసేవారు. ఆమె ఆ సమయంలో ఎంతో నిబ్బరంగా ఉండి, “రాజసం అనేది రక్తంలో ఉంటుంది, అది సింహాసనాలపైనే ఉండక్కర్లేదు, జైలు గదుల్లో కూడా ఉంటుంది” అని నిరూపించారు. ఆ తర్వాత ఆమె తన భర్త మాన్ సింగ్ మరణంతో ఎంతో కృంగిపోయారు, కానీ తన ప్రజల కోసం మళ్ళీ ధైర్యంగా నిలబడ్డారు.
ఆమె తన ఆలోచనలను అక్షరబద్ధం చేయడమే కాకుండా, ప్రజా జీవితంలో అనేక గుర్తింపులను పొందారు. గాయత్రీ దేవి తన జీవిత అనుభవాలను, తన కాలం నాటి విశేషాలను ప్రపంచానికి తెలియజేస్తూ కొన్ని ముఖ్యమైన పుస్తకాలు రాశారు:
- A Princess Remembers (ఒక యువరాణి జ్ఞాపకాలు): ఇది ఆమె ఆత్మకథ. 1976లో ప్రచురితమైన ఈ పుస్తకం అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది. కూచ్ బెహార్లోని ఆమె బాల్యం, జైపూర్ మహారాజుతో ప్రేమ, వివాహం, ఆ తర్వాత మారిన రాజకీయ పరిస్థితులు మరియు ఆమె జైలు జీవితం గురించి ఇందులో ఎంతో మనోహరంగా వివరించారు.
- Gourmet’s Gateway (గౌర్మెట్స్గేట్వే): ఇది ఆమెకు వంటల పట్ల ఉన్న మక్కువను తెలియజేస్తుంది. రాజకుటుంబాల్లోని ప్రత్యేకమైన వంటకాలు మరియు ఆమెకు ఇష్టమైన రెసిపీలతో కూడిన పుస్తకం ఇది.
- The Rajput Princesses (రాజ్పుత్ యువరాణులు): రాజ్పుత్ మహిళల చరిత్ర మరియు వారి గొప్పతనం గురించి ఈ పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు.
అమితాబ్ బచ్చన్ గారే కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎందరో ప్రముఖులు ఆమెను ఆరాధించేవారు. 1962లో జాక్వెలిన్కెన్నెడీ భారత్ పర్యటనకు వచ్చినప్పుడు, ఆమెకు గాయత్రీ దేవి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు. అప్పట్లో పత్రికలు వారిద్దరినీ “ప్రపంచంలోనే అత్యంత అందమైన ఇద్దరు మహిళలు ఒకే ఫ్రేమ్లో” అని అభివర్ణించాయి. గాయత్రీ దేవి యొక్క సహజమైన అందం మరియు ఇంగ్లీష్ మాట్లాడే తీరు చూసి జాక్వెలిన్ ఆశ్చర్యపోయారు. రాజకీయాల్లో ఆమె వాగ్ధాటిని మరియు ప్రజా సమస్యలపై ఆమెకున్న అవగాహనను ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి గారు అభినందించేవారు. లండన్లో ఒకసారి ఆమె చార్లీచాప్లిన్ను కలిసినప్పుడు, ఆమె రాజసం చూసి ఆయన ముగ్ధులయ్యారు. వారి మధ్య జరిగిన సంభాషణలు చాలా సరదాగా ఉండేవని ఆమె తన ఆత్మకథలో పేర్కొన్నారు.
జైపూర్ ప్రజలు ఆమెను అత్యంత గౌరవంతో ‘రాజమాత’ అని పిలుచుకునేవారు. ఇది ఆమెకు ప్రజలు ఇచ్చిన అతిపెద్ద పురస్కారం. ఆమె భారతీయ సంస్కృతికి, ముఖ్యంగా రాజస్థానీ కళలు మరియు చేనేత వస్త్రాలకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు తెచ్చిన అప్రకటిత సాంస్కృతిక రాయబారి.
ఆమెకు పోలో క్రీడ అంటే ప్రాణం. ఆమె భర్త కూడా గొప్ప పోలో క్రీడాకారుడు. ఆమెకు ప్రకృతిని, ప్రజలను ఫోటోలు తీయడం ఇష్టం. ఖాళీ సమయాల్లో ఆమె వంట మరియు తోటపనిపై దృష్టి సారించేవారు.
గాయత్రీ దేవి “ఆధునికత మరియు సంప్రదాయం” ఎలా కలిసి ఉండాలో ఒక తరానికి నేర్పిన గురువు. మహిళలు చదువుకోవాలని, క్రీడల్లో పాల్గొనాలని మరియు రాజకీయాల్లో తమ గళాన్ని వినిపించాలని ఆమె ఆకాంక్షించారు.
మహారాణి గాయత్రీ దేవి మరియు మహారాజా సవాయ్ మాన్ సింగ్ II దంపతులకు ఒకే కుమారుడు, జగత్ సింగ్ . ఈయన 1949లో జన్మించారు. ఈయనకు ‘రాజా ఆఫ్ ఇసర్దా’ (Raja of Isarda) అనే బిరుదు ఉండేది. ఆయన థాయ్లాండ్ యువరాణి ‘ప్రియనందనరంగ్సిత్’ను వివాహం చేసుకున్నారు. జగత్ సింగ్కు ఇద్దరు పిల్లలు. దేవరాజ్ సింగ్ మరియు లాలిత్య కుమారి. వీరే గాయత్రీ దేవికి మనవడు మరియు మనవరాలు.
నేటి తరానికి ఆమె ఒక ‘స్టైల్ ఐకాన్’ మాత్రమే కాదు, ఆత్మవిశ్వాసానికి నిలువుటద్దం. 2009 జూలై 29న ఆమె తుదిశ్వాస విడిచినప్పుడు, ఒక అద్భుతమైన శకం ముగిసింది.
*****
నీరజ వింజామరం సెయింట్ పీటర్స్ ప్రభుత్వ ప్రాథమిక స్కూల్ లో టీచర్ గా పని చేస్తున్నాను. పాటలు వినడం పుస్తకాలు చదవడం నా హాబీలు . పిల్లలంటే చాలా ఇష్టం . వంటింట్లో ప్రయోగాలు చేస్తుంటాను .