బతుకు (కథ)
– ఎం కె కుమార్
మనిషి బతుకు అనేది నీళ్ల మీది బుడగ అంటారు పెద్దోళ్లు. కానీ ఆ బుడగ పగిలిపోయేలోపు అది ఎంత గాలిని పీల్చుకుందీ, ఆకాశం కేసి ఎంత ఎత్తు ఎగిరిందీ అనేది ఎవడికి వాడు తేల్చుకోవాల్సిన కత.
లోకంలో జనాలు బతికే బతుకులన్నీ ఒకే అచ్చులో గుద్దినట్టుంటాయి. ఏ టైముకి నిద్ర లేవాల, ఏ టైముకి బువ్వ తినాల, ఏ వయసులో పెండ్లి చేసుకోవాల అని అన్నీ లెక్కలేసుకుని బతుకుతా ఉంటారు. కానీ, పిచ్చెక్కినట్టు బతికేటోళ్ల బతుకు మాత్రం ఎవరికి వారికే సెపరేటు. వాళ్లు గీసుకున్న గీతే దారి.
మా ఎల్లమ్మ చనిపోయిన ఏడాదికి, గదిలో ఉన్న పగిలిన అద్దం ముందర నిలబడుకుని నా మొకం నేను చూసుకున్నాను. నా మొకంలో ఏదో తెలియని మార్పు. నా పెదవులు బిగించిన తీరు, నా గడ్డం వంపు తిరిగి ఉన్న పద్దతి అంతా నాకే కొత్తగా, కానీ ఎక్కడో చూసినట్టుగా అనిపించింది.
నా కండ్లలోకి నేనే తీక్షణంగా సూసుకున్నాను. ఎల్లమ్మ సచ్చిపోయే ముందర, ఈ లోకం తీరుని చూసి నవ్వుకుంటూ, ఒక రకమైన బడలికతో కూడిన ఎటకారం ఆమె కండ్లలో ఉండేది. అచ్చం ఆ ఎటకారమే ఇప్పుడు నా కండ్లలో కనిపిస్తా ఉండాది.
సామి రంగా, నేనూ మా ఎల్లమ్మ లాగానే మారిపోయినానే అనిపించి ఒక్కసారిగా గుండె జల్లుమంది. నాలో నేను నవ్వుకున్నాను. ఆ క్షణంలో నాకు అర్థమైంది, మనుషులు తాము ఎవరినైతే వద్దనుకుంటారో, చివరికి వాళ్ల లాగానే మారిపోతారని.
నా చిన్నతనంలో, తిరుపతి కాడ జరిగిన ఒక ట్రాక్టర్ యాక్సిడెంట్లో మా నాయిన, అమ్మ ఇద్దరూ ఒకేసారి ప్రాణాలు వదిలేశారు. దిక్కులేని పక్షిలా మిగిలిపోయిన నన్ను మా అమ్మ అక్క ‘ఎల్లమ్మ’ చేరదీసింది. కానీ, ఆ ఇంట్లో అడుగుపెట్టిన మొదటి దినమే ఆమె నాకు ఒక రూలు పెట్టింది.
“ఏమే సుబ్బీ… నన్ను పెద్దమ్మా, పిన్నీ అని పిలిచినావంటే నీ పళ్లు రాలగొడతా. నా పేరు ఎల్లమ్మ. అంతే! లోకంలో ఈ వరుసలన్నీ మనుషులు ఒకరినొకరు కట్టేసుకోడానికి పెట్టుకున్న ఉచ్చులాయే. నేను ఎవరికీ కట్టుబడేదాన్ని కాను,” అని తెగేసి చెప్పింది.
ఆమె అంతే. ఊళ్లో వాళ్లు గీసిన గీతల్లో ఆమె బతకలేదు. రూల్స్ అనేవి కేవలం చేతకాని వాళ్లు రాసుకున్న రాతలు అని ఆమె నమ్మకం.
నా బాల్యం సగభాగం ఆమె కొన్న తెలుపు రంగు అంబాసిడర్ కారు వెనక సీటులోనే గడిచిపోయింది. ఆ ఊళ్లో ఎవరికీ కారు లేదు. ఎల్లమ్మ ఆ కారు తీసిందంటే వీధుల్లో జనాలు భయంతో గోడలకు అతుక్కుపోయేవాళ్లు.
ట్రాఫిక్ రూల్సు, బ్రేకులు అనేవి ఆమె డిక్షనరీలోనే లేవు. వీధి మధ్యలో ఎవరైనా తెలిసిన వాళ్లు కనపడితే చాలు, కారుని నడి రోడ్డు మీద ఆపేసి ముచ్చట్లు పెట్టేది. వెనకాల లారీ వాళ్లు, ఆటో వాళ్లు హారన్లు కొట్టుకుంటా గత్తర బిత్తర చేసినా ఆమె కనీసం ఇనపడేది కాదు.
“అరుచుకోనియ్యే, వాళ్ల ప్రాణాలు ఏమన్నా గాల్లో కలిసిపోతా ఉండాయా ఏంది?” అని బీడీ వెలిగించుకుంటా కులాసాగా నవ్వేది.
కారు తోలేటప్పుడు ఆమె ఒక చేత్తో స్టీరింగ్ పట్టుకుని, ఇంకో చేత్తో అద్దంలో చూసుకుంటా కండ్లకు కాటుక పెట్టుకునేది. బ్రేక్ వేయడం కంటే ఎదురుగా వచ్చేటోళ్లని తిట్టడమే ఆమెకు ఎక్కువ ఇష్టం.
సీట్ బెల్టులు పెట్టుకుంటే చీర నలిగిపోతాదని ఆమె సిద్ధాంతం. ఊళ్లో మెకానిక్ నాయాల్లు ఆమె కారు వస్తా ఉండాదంటేనే భయపడి షెట్టర్లు దించేవాళ్లు. ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీల వాళ్లైతే ఆమె పేరు చెప్తేనే దండం పెట్టి పారిపోయే రకం.
అయినా గాని, దేవుడు పిచ్చోళ్ల పక్షపాతి అన్నట్టు, ఆమె ఎన్నిసార్లు కారును గుంటల్లోకి తోలినా, చెట్లకు గుద్దినా ఆమెకు చిన్న గీత కూడా పడేది కాదు.
“రాత్రి దారిలో పెద్ద చిరుతపులి అడ్డం వచ్చిందే, దాన్ని తప్పించబోయి కారు చెట్టుకు గుద్దినాను” అని ఊళ్లో వాళ్లకు కతలు చెప్పేది.
ఈ ఊళ్లో చిరుతపులి ఏడనుంచి వస్తాది సామి అని ఎవరైనా అడిగితే, వాళ్లని గుర్రున చూసేది. ఆమె ఏది చెప్తే అదే వేదం, లోకం ఆమె చుట్టూ తిరగాల్సిందే అన్నట్టు ఉండేది ఆమె బతుకు.
బయటోళ్లు చూస్తే ఆమెకు డబ్బు పిచ్చి లేదేమో అనుకుంటారు. నిజమే, ఆమెకు కాగితం ముక్కలంటే లెక్క లేదు. ఎవరైనా బహుమతులు ఇస్తే ముఖం మీదే విసిరేసేది. కానీ నాకు మాత్రం అక్షరాలనే గొప్ప ఆస్తిగా ఇచ్చింది. మదనపల్లెలో ఉన్న పాత గ్రంథాలయం మా ఇద్దరికీ గుడి లాంటిది.
పాత పుస్తకాల వాసన, కర్పూరం వాసన, ఆమె తాగే బీడీ పొగ వాసన అంతా కలిసి నాకు ఒక మత్తులాగా ఉండేది.
“సుబ్బీ, ఈ లోకంలో మనుషులు మోసం చేస్తారేమో గానీ, ఈ కాగితాలు మోసం చేయవు. చదువుకో” అని నన్ను ఆ పుస్తకాల మధ్య వదిలేసేది.
ఒక పుస్తకం పూర్తిగా చదివితేనే నన్ను సినిమాకు తీసుకెళ్లేది. ఆమె నాలో నాటిన ఆ చదువు పిచ్చి, ఆ ఎటకారం ఎంతో గొప్పవని నాకు తెలిసొచ్చేసరికి నా జీవితం సగం గడిచిపోయింది.
నేను బడికి పోయేటప్పుడు, ఆమె కండ్లకు పెద్ద నల్ల కళ్లద్దాలు పెట్టుకుని, ఒక పట్టు చీర కట్టుకుని, ఈ ఊరు మొత్తం తన జాగీరు అన్నట్టు నడిచేది. నా స్నేహితులందరూ నన్ను చూసి కుళ్లుకునేవాళ్లు.
“మీ అత్త ఎంత స్టైల్గా ఉంటాదే” అని నోళ్లు తెరిచేవాళ్లు. నాకు ఆమెను చూస్తే అదృష్టంగా ఫీలవ్వాలో, అవమానంగా ఫీలవ్వాలో అర్థమయ్యేది కాదు.
ఆమె ఒక జాతర లాంటిది. ఎక్కడ ఉంటే అక్కడ హడావిడి. నేను మాత్రం ఎవరి కంటికీ కనపడకుండా, అందరిలో ఒకరిలా బతకాలని ఆశపడే సగటు మనిషిని.
ఒక ఎండాకాలం, “ఈ పట్నం జనాల మొఖాలు చూసి చూసి నా బుర్ర పగిలిపోతా ఉండాది, పద తలకోన అడవికి పోదాం, మనుషులకు చెట్లు కావాల” అని బయల్దేరింది.
“మన ఇంటి వెనకాలే వేప చెట్టు ఉండాది కదా ఎల్లమ్మా?” అన్నాను.
“దానికి కంచె వేశారు, ఆ చెట్టుకి స్వేచ్ఛ లేదు, పద అడవికి” అని నన్ను కారులో పడేసింది.
అడవికి పోయే దారిలో, పటం చూసి పోదామని నేను చెప్తే ఆమె ఇనలేదు.
“ఈ కాగితం ముక్కలు మన బతుకు దారిని ఏడ చూపిస్తాయే? దారి తప్పిపోతేనే కొత్త లోకం కనపడతాది” అని ఫిలాసఫీలు చెప్పింది. ఆ రోజు పొద్దున్న నుంచి సాయంత్రం దాకా కరెంటు లేని పల్లెటూళ్లలో, ఎర్ర మట్టి రోడ్ల మీద కారు తోలుకుంటా దారి తప్పిపోయినాం.
ఎట్టాగో చీకటి పడేసరికి తలకోన అడవిలోకి చేరినాం. అక్కడ ఫారెస్ట్ గార్డు వచ్చి, “పర్మిషన్ లేకుండా లోపలికి పోకూడదు” అని అడ్డుపడ్డాడు.
ఎల్లమ్మ వాడి కండ్లలోకి చూసి ఒక నవ్వు నవ్వింది. వాడికి ఏమని చెప్పిందో, వాడు లోపలికి పంపడమే కాకుండా, అడవిలో ఏడో మంచి జాగ చూసి ఇచ్చాడు. మనుషులను తన మాయలో పడేసుకునే విద్య ఆమెకు పుట్టుకతోనే వచ్చింది.
ఆ రాత్రి అడవిలో ఒక పెద్ద ప్రహసనం. అగ్గిపెట్టె మర్చిపోయినాం, కారు పైన పెట్టిన అన్నం గిన్నెలు ఏ దారిలో పడిపోయినాయో తెలియదు. ఒక పాత టెంటు వేసుకుంటే, దానికి నిండా చిల్లులు, లోపలంతా ఎర్ర చీమలు. నేను ఆకలితో ఏడుస్తా ఉంటే, ఎల్లమ్మ ఒక కోతితో పోట్లాడుతా ఉండాది.
ఆ కోతి ఆమె పర్సు ఎత్తుకుపోయింది. ఆ చిల్లులు పడ్డ టెంటులోంచి పైకి చూస్తే నక్షత్రాలు కనపడతా ఉండాయి. ఆ రాత్రి నాకు అర్థమైంది… జీవితం అంటే అన్నీ సక్రమంగా జరగడం కాదు, గత్తర బిత్తరగా ఉన్నా అందులో నవ్వుకోవడం అని.
మరుసటి రోజు నేను బడికి పోయి, నా స్నేహితులు వాళ్లు పోయిన గోవా ట్రిప్పుల గురించి గొప్పలు చెప్తా ఉంటే, నేను కోతి పర్సు ఎత్తుకుపోయిన కత, చీమలు కుట్టిన కత చెప్పి వాళ్లని నవ్వించాను. నా బతుకులో నేను మర్చిపోలేని ట్రిప్ అదే.
ఎల్లమ్మకు డబ్బులు అన్నా, దాచుకోవడం అన్నా పరమ చిరాకు. డబ్బులు అనేవి మనుషుల మధ్య గోడలు కడతాయని ఆమె సిద్ధాంతం.
ఒక ఏడు భయంకరమైన చలికాలం వచ్చింది. వాడలో గుడిసెల మీద కప్పులు లేక జనాలు వణికిపోతా ఉంటే, ఆమె బ్యాంకులో ఉన్న డబ్బులన్నీ డ్రా చేసి వాళ్లందరికీ దుప్పట్లు, స్వెట్టర్లు కొనిచ్చింది. మరుసటి రోజు కరెంటు వాడు వచ్చి బిల్లెవడు కడతాడు అని కరెంటు కట్ చేసి పోయాడు.
“ఇంట్లో కరెంటు లేదు, చలికి సచ్చిపోతాం ఎల్లమ్మా” అని నేను ఏడిస్తే, ఆమె నా దగ్గరికి వచ్చి ఒక పాత దుప్పటి కప్పుకుని నన్ను హత్తుకుంది.
“చలేస్తే ఏముందే, దుప్పట్లో వెచ్చగా పడుకుందాం. కరెంటు లేకపోతేనే మనిషికి కష్టం విలువేంటో తెలుస్తాది,” అంది. ఆ జనవరి నెల మొత్తం మేము ఆ చీకట్లోనే, లాంతరు వెలుతురులో పుస్తకాలు చదువుకుంటా గడిపాం. ఆ చీకటి మా ఇద్దరి మధ్య ఎన్నో కతలను పుట్టించింది.
ఆమెకు ఊళ్లో అందరూ తెలుసు. సంతకు పోతే కిరాణా కొట్టు వాడి దగ్గర నుంచి కూరగాయలు అమ్మే ముసలమ్మ దాకా అందరితో ముచ్చట్లు. అందరి పేర్లు, వాళ్ల కష్టాలు ఆమెకు గుర్తే. ఆమె కనపడగానే జనాల మొఖాల్లో ఒక వెలుగు వచ్చేది.
చిన్నప్పుడు ఆమె అలా రోడ్డు మీద అందరితో మాట్లాడటం నాకు సిగ్గుగా అనిపించేది. కానీ పెద్దయ్యాక తెలిసింది… మనుషులకు డబ్బులు ఇవ్వకపోయినా పర్లేదు, ఒక నవ్వు నవ్వి వాళ్లని పలకరిస్తే అదే కోటి రూపాయల ఆస్తి అని.
ఎల్లమ్మ ప్రేమ విషయంలో కూడా ఎవరికీ దొరకని పక్షి. ఆమె వెనకాల ఊళ్లో చాలా మంది నాయాల్లు పడేవాళ్లు. కానీ ఆమె ఎవరికీ దక్కలేదు. ఒకసారి నేను అడిగాను, “ఎవరో ఒకరిని పెళ్లి చేసుకుని స్థిరపడొచ్చు కదా ఎల్లమ్మా?” అని.
ఆమె నన్ను ఎగాదిగా చూసి, “ఒక్క బిస్కెట్ బాగుందని, ఏకంగా బిస్కెట్ల ఫ్యాక్టరీనే కొనేస్తారా ఏందే? నా బతుకు నాది. ఎవరికీ బానిసను కాను,” అని నవ్వింది.
నాకు వయసు వచ్చే కొద్దీ ఆమెలోని నిజమైన ఫిలాసఫీ నాకు అర్థం కావడం మొదలైంది. నేను కాలేజీలో చేరేటప్పుడు మా ఊరి పంతులు, నా భవిష్యత్తు గురించి మాట్లాడాలని ఆమెను పిలిచాడు. వాడు గంట సేపు, “ఈ పిల్లకు ఏ పనైతే బాగుంటాది? ఏ చదువు చదివితే మంచి జీతం వస్తాది?” అని డబ్బాలు కొట్టాడు.
ఎల్లమ్మ ప్రశాంతంగా విన్నది. వాడు ఆపగానే, ” పంతులు గారూ… ఆమె ఏం పని చేస్తాది అని మీరు అడుగుతా ఉండారు. నేను అడిగేది ఏందంటే… నా బిడ్డ ముందు ఒక మంచి మనిషి ఎట్టా అవుతాది? తోటి మనిషిని ప్రేమించే గుణం ఈ చదువు నేర్పుతాదా?” అని అడిగింది.
ఆ పంతులు మొఖం పాలిపోయింది. వాడికి ఏం చెప్పాలో అర్థం కాలేదు. అప్పట్లో ఆమె అడిగిన ప్రశ్న నాకు పిచ్చిగా అనిపించినా, యాభై ఏళ్ల తర్వాత బతుకు అంటే ఏంటో నాకు తెలిసొచ్చాక, ఆమె అడిగిన దాంట్లో ఉన్న సత్యం నన్ను నిలదీసింది.
ఎంత దారుణంగా కారు తోలే ఎల్లమ్మ దగ్గర పెరిగినా, నేను మాత్రం ఒక పిరికిదాన్ని. నాకు భద్రత కావాల. రూల్స్ ప్రకారం బతకాల. ఏ రోజు ఏం జరుగుతాదో తెలిసిన జీవితం కావాల. ఎల్లమ్మకు ఇవన్నీ బోర్.
“నిజమైన జ్ఞానం బడి గోడల మధ్య దొరకదు సుబ్బీ, పది మందిలో పడి దెబ్బలు తింటే దొరుకుతాది” అని ఆమె అనేది.
కానీ నేను వినలేదు. ఊళ్లో బట్టల కొట్టులో గుమస్తాగా పనిచేసుకునే సుబ్బారావును పెళ్లి చేసుకున్నాను. వాడు సేఫ్ అని, రూల్స్ ప్రకారం బతుకుతాడని నా నమ్మకం.
ఎల్లమ్మ వాడి మొఖం చూసి, “వీడొక సచ్చినోడు, వీడిలో నెత్తురు పారతా లేదు, నీళ్లు పారతా ఉండాయి” అని తేల్చేసింది.
దురదృష్టవశాత్తూ, నాకు పిల్లలు పుట్టలేదు. అప్పుడు ఎల్లమ్మ నన్ను ఒక్క మాట కూడా అనలేదు. బదులుగా రోజులు తరబడి నన్ను గుండెలకు హత్తుకుని ఓదార్చింది.
“బతుకంటే ఒక రోడ్డు లాంటిదే సుబ్బీ… తప్పు దారిలో పోయినా, మళ్లా తిరిగి అసలైన దారికి రావచ్చు. ఏడవద్దు” అని చెప్పింది.
నా పెళ్లి పెటాకులు అవుతా ఉందని నాకు తెలిసేకంటే ముందే ఆమెకు తెలిసిపోయింది. ఒకరోజు నా మొగుడు సుబ్బారావు ఊరికి పోయినప్పుడు, ఎల్లమ్మ నా దగ్గరికి వచ్చి ఒక సీసా సారా, బిర్యానీ పొట్లం తెచ్చింది. ఇద్దరం కలిసి పాత ఎన్టీఆర్ సినిమాలు చూసుకుంటా సారా తాగుతా కూర్చున్నాం. నా పెళ్లి గురించి ఆమె ఒక్క మాట కూడా అడగలేదు.
రాత్రి సగం గడిచాక, ఆమె గ్లాసు కింద పెట్టి నా కండ్లలోకి చూసి, “సుబ్బీ… ప్రయాణంలో కొందరు మనతో సగమే వస్తారు. వాళ్లది అక్కడివరకే అని వదిలేయాల,” అంది.
ఆ మాట సినిమాల్లోది కాదని, నా మొగుడి గురించే అని నాకు తర్వాత అర్థమైంది. ఆమె ఎప్పుడూ నీతులు చెప్పలేదు. దారిలో రొట్టె ముక్కలు చల్లినట్టు చిన్న చిన్న మాటలు విసిరేది. మనకే ఎప్పుడో ఒకప్పుడు జ్ఞానోదయం అవుతాది అని ఆమె నమ్మకం.
చివరికి సుబ్బారావు నన్ను వదిలేసి పోయేటప్పుడు, ఎల్లమ్మ వాడిని ఆపి, “నీ డ్రైవింగ్ లైసెన్సు ఎక్స్పైర్ అయ్యిందేమో చూసుకోరా సచ్చినోడా,” అని ఒకే ఒక్క మాట అని పంపించేసింది.
మరుసటి రోజే నేను నా వస్తువులు సర్దుకుని ఎల్లమ్మ దగ్గరికి పోయినాను. కాలం గడిచేకొద్దీ, మేమిద్దరం ప్రాణ స్నేహితులమయ్యాం.
ఒక గొప్ప మనిషి మనల్ని పెంచినప్పుడు, మనం కేవలం వాళ్ల వెనకాల నడిచే గొర్రెల్లాగా బతుకుతాం అనిపిస్తుంది. నేను ఇన్ని ఏళ్లు ఆమె కారు వెనక సీట్లో కూర్చున్న ప్రయాణికురాలిని మాత్రమే అనుకున్నాను.
గమ్యం ఆమెదే, దారి ఆమెదే. కానీ నేను ఆమెను కేవలం గుడ్డిగా అనుసరిస్తున్నాను అనుకున్న ప్రతీక్షణం, ఆమె నాకు బతుకు పాఠాలు నేర్పుతానే ఉంది.
ఆమె నాకు కారు తోలడం నేర్పలేదు. కానీ, ఈ లోకంలో ఎవరూ పగవాళ్లు కారని, అందరూ మనకు పరిచయం కాని స్నేహితులు మాత్రమే అని నేర్పింది. ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు పుస్తకాలే మనల్ని బతికిస్తాయని నేర్పింది. దారి తప్పిపోవడం అంటే ఓడిపోవడం కాదని, అదొక కొత్త సాహసం అని నేర్పింది.
ఎంత దుఃఖంలో ఉన్నా, ఒక్కసారి గట్టిగా నవ్వితే ఆ బాధ సగం కరిగిపోతాదని నేర్పింది.
అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా… ప్రేమ అంటే గదిలో బంధించి రూల్స్ పెట్టడం కాదని, తోడుగా నిలబడటం అని నేర్పింది.
వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే, నేను నా జీవితమంతా ఎల్లమ్మ నీడలో బతుకుతున్నానని అనుకున్నాను. కానీ వాస్తవానికి నేను ఉన్నది ఆమె నీడలో కాదు, ఆమె ఆశ్రయంలో అని నాకు చాలా కాలానికి అర్థమైంది.
ఆమె చనిపోయే ముందర రెండు పిచ్చి కోరికలు కోరింది. ఒకటి, తనను శవపేటికలో కాకుండా ఆ తెలుపు రంగు అంబాసిడర్ కారులో పెట్టి పూడ్చాలని. (అదే చీప్ అని ఆమె లెక్క). రెండోది, నేను కారు తోలడం నేర్చుకోవాలని. నేను ఆ కోరికలు తీరుస్తానో లేదో నాకే నమ్మకం లేకపోయినా మాట ఇచ్చాను.
ఆమె సచ్చిపోయిన తర్వాత, ఆమె పరుపు కింద, చాపల కింద చూస్తే వందల కొద్దీ కట్టని ట్రాఫిక్ చలాన్లు దొరికాయి. ఆ కాగితాలన్నీ చూస్తుంటే నాకు నవ్వాలో ఏడ్వాలో అర్థం కాలేదు. గట్టిగా నవ్వుకుంటానే ఏడ్చేశాను.
నాకు డెబ్భై ఏళ్లు నిండినప్పుడు, ఎల్లమ్మ చివరి కోరిక తీర్చడానికి డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ కోసం దరఖాస్తు చేశాను. ఆరు వారాల పాటు నేను డ్రైవింగ్ నేర్చుకునేటప్పుడు, కారును తీసుకపోయి మున్సిపల్ ఆఫీసు ముందర “నో పార్కింగ్” బోర్డు కింద దర్జాగా ఆపేదాన్ని. ఆఖరి రోజు నేను వచ్చేసరికి, ఒక పోలీసోడు నా కారు మీద చలాన్లు రాస్తా ఉన్నాడు.
“ఇక్కడ కారు పెట్టకూడదు, నీకు బుద్ధి ఉందా?” అన్నాడు.
“ఎందుకు పెట్టకూడదూ? అక్కడ బోర్డు ఉండాది కదా?” అన్నాను ఎల్లమ్మ స్టైల్లో. ఇన్నాళ్లూ ఆమెకు అన్ని చలాన్లు ఎందుకు వచ్చాయో నాకు అప్పుడు అర్థమైంది. వాళ్లతో వాదించడంలో ఉన్న మజా ఏంటో నేను రుచి చూశాను.
వాడితో పోట్లాడి, వాడికి లంచం కింద ఒక నవ్వు విసిరేసి అక్కడినుంచి వచ్చేసాను. మూడుసార్లు ఫెయిల్ అయ్యాక, చివరికి నాకు లైసెన్స్ వచ్చింది. ఎల్లమ్మ బతికుంటే ఎంతో గర్వపడేది.
చివరికి, ఎల్లమ్మ కోరుకున్నట్టు ఆమెను కారులో పెట్టి పూడ్చలేదు. బదులుగా ఆమెను దహనం చేశాను. కానీ ఆమెను గౌరవించడానికి ఒక గొప్ప మార్గం ఆలోచించాను. నేను ఇప్పటికీ ఆ తెలుపు రంగు అంబాసిడర్ కారును ఊళ్లో తోలుతానే ఉంటాను. ఎల్లమ్మ అస్థికలను ఆ కారులో ఉన్న యాష్ట్రేలో పదిలంగా దాచిపెట్టాను.
నేను కారు తోలిన ప్రతిసారీ, ఆమె నాతోనే ఉంటుంది. నా ప్రాణ స్నేహితురాలు. మేమిద్దరం కలిసి ఊరంతా తిరుగుతానే ఉంటాం. ట్రాఫిక్ రూల్స్ బ్రేక్ చేస్తూ, నో పార్కింగ్ బోర్డుల కింద కారు ఆపుతూ, ఎక్కువగా ట్రాఫిక్ కోర్టుల చుట్టూ తిరుగుతా ఉంటాం.
దీనికోసం నేను ఎవరికీ క్షమాపణ చెప్పను. ఎందుకంటే, మనిషి బతుకు అనేది ఒక కారు ప్రయాణం లాంటిది… అందులో స్టీరింగ్ ఎవరి చేతిలో ఉన్నా, పక్కన కూర్చునే తోడు ఉంటే ఆ బతుకుకి ఒక అర్థం వస్తుంది. మా ఎల్లమ్మ నా పక్కనే ఉంది. ఎప్పటికీ ఉంటుంది.
*****