ధర్మం గెలిచింది (నెచ్చెలి-2026 కథల పోటీలో ప్రథమ బహుమతి పొందిన కథ)

ధర్మం గెలిచింది

(నెచ్చెలి-2026 కథల పోటీలో ప్రథమ బహుమతి పొందిన కథ)

-సత్యగౌరి మోగంటి

సిమెంట్ రోడ్డు అక్కడితో ఆగిపోతుంది. ఆ తర్వాత మొదలయ్యేది ఒక ప్రశ్న – ఎర్ర మట్టి దారి ధర్మగిరి లోపలికి. లోపలికి… మనిషి మర్చిపోయిన లోపలికి తీసుకెళ్లే బాట.

ఆ దారి ఇరుపక్కలా పామాయిల్ తోటలు కాదు, పామాయిల్ సైన్యం. ఒక్కో చెట్టు 30 అడుగుల ఎత్తు. ఆకులు కత్తిలా పదును. మధ్యాహ్నం ఎండ వాటి మీద పడితే, నేల మీద ఆకుల నీడలు కాదు, నల్లటి ఈటెల్లా పొడుచుకు వస్తాయి. గాలి వీస్తే, ఆ ఆకులు ఒకదానికొకటి రాసుకుని “సర్ర్… సర్ర్…” అని గుసగుసలాడతాయి. ఏదో రహస్యం చెప్పుకుంటున్నట్టు. పైన ఆకాశం దిగొచ్చినట్టు ఉంటుంది, నిజమే. కానీ అది నీలాకాశం కాదు. పామాయిల్ ఆకుల చిల్లుల్లోంచి జల్లెడ పట్టిన ఆకాశం. ముక్కలు ముక్కలుగా, వెండి నాణేల్లా మెరుస్తూ కింద పడుతుంది.

ప్రతి మలుపు దగ్గర రాళ్ళు “నువ్వు ఎందుకు వచ్చావు?” అని అడుగుతాయి. అవి మామూలు రాళ్ళు కావు. వేల ఏళ్ళుగా ఎండకు, వానకు కాలిపోయి, నల్లబడిన శిలలు. కొన్ని ఏనుగు వీపులా బొడ్డు బొడ్డుగా, కొన్ని కోసిన పుచ్చకాయ ముక్కల్లా అంచులు తెగి, కొన్ని శివలింగాల్లా నున్నగా. వాటి మీద తెల్లటి పక్షి రెట్టలు, పచ్చటి నాచు. ముసలి తాత మొహం మీది ముడతల్లా వాటి మీద గీతలు. ఆ గీతల్లోంచి సాయంత్రం వేళ చిన్న నల్ల తేళ్ళు, ఎర్రటి జెర్రులు పాకుతూ బయటికొస్తాయి.

ఆ బాట చివర్లో ఉన్నది ధర్మగిరి.
పేరు పెట్టింది మేమే.

గుండు కొండలా ఉంది. దూరం నుంచి చూస్తే, భూమి మీద వెల్లకిలా పడుకున్న ఒక పెద్ద తాబేలులా కనిపిస్తుంది. దాని వీపు మీద చెట్లు లేవు. కేవలం రాళ్ళు, ఎర్ర మట్టి, అక్కడక్కడా మొలిచిన బలుసాకు పొదలు, తుమ్మ చెట్లు. వానాకాలంలో ఆ కొండ ఎర్రటి రక్తపు గడ్డలా మెరుస్తుంది. ఎండాకాలంలో కాల్చిన పెంకులా బీటలు వారుతుంది.

చుట్టూ అడవి. కానీ అది సినిమాల్లో చూపించే దట్టమైన, పచ్చని అడవి కాదు. ఇది ముళ్ళ అడవి. మోడు అడవి. బతకడం కోసం పోరాడే అడవి. వేప చెట్లు, తుమ్మ చెట్లు, సీతాఫలం చెట్లు, బలుస తీగలు. వాటి కొమ్మలు భూమికి సమాంతరంగా, నేల మీద పాకుతూ పెరుగుతాయి. ఎందుకంటే పైకి లేస్తే ఎండ తల మీద కొడుతుంది. ప్రతి చెట్టు కిందా ఎండుటాకుల పరుపు అర అడుగు మందాన ఉంటుంది. కాలు వేస్తే “చరక్”మని విరుగుతుంది. ఆ ఆకుల కిందే తేళ్ళు, పాములు, కుందుముళ్ళ పందులు నిద్రపోతాయి.

పగలు ఎండ కొడుతుంది. అది ఎండ కాదు, నిప్పుల వాన. ఉదయం 10 దాటితే చాలు, రాళ్ళు కాలిపోతాయి. చెప్పులు లేకుండా కాలు పెడితే కర్రలా కాలిపోతుంది. గాలి కూడా వేడిగా, కొలిమిలోంచి వచ్చినట్టు ముఖం మీద కొడుతుంది. ఆ ఎండలో కూడా సలపురుగులు “కిర్… కిర్…” అని ఆగకుండా పాడతాయి. అవి ఎండకు పాడుతున్నాయో, మన బతుకును చూసి ఏడుస్తున్నాయో తెలీదు.

కానీ రాత్రి… రాత్రి ధర్మగిరి మరో లోకం.
సూర్యుడు అస్తమించిన 10 నిమిషాల్లోనే కొండ చల్లబడుతుంది. రాళ్ళు పగలంతా మింగిన వేడిని నెమ్మదిగా వదులుతాయి. అప్పుడు గాలి వస్తుంది. శిలల్ని రాసుకుంటూ, బలుస పొదల్లోంచి దూసుకుంటూ, తాటాకు కప్పును తడుముతూ వస్తుంది. ఆ గాలి వాసన… అబ్బో! అది చెప్పలేం. ఎండిన వేపాకు వాసన, తడిసిన ఎర్ర మట్టి వాసన, దూరంగా కాల్చిన కట్టె పొగ వాసన, అడవి పువ్వుల పరిమళం – అన్నీ కలిపి ఒకేసారి గుప్పుమని ముక్కులోకి కొడుతుంది. ఊపిరి తిత్తులు నిండిపోతాయి.

ఇక్కడ చంద్రుడు, నక్షత్రాలు చేతికి అందినట్టు ఉంటాయి, నిజమే. కానీ ఎందుకో తెలుసా? ఇక్కడ కరెంట్ లేదు. లైట్ పొల్యూషన్ లేదు. పట్నంలో మనం చూసే ఆకాశం ఒక మసక బట్ట. ఇక్కడి ఆకాశం మాత్రం ఉతికిన, నీలిమందు వేసిన, తెల్లటి పట్టుచీర. దాని మీద వజ్రాలు పొదిగినట్టు నక్షత్రాలు. పాలపుంత కూడా కళ్ళకు కనిపిస్తుంది – ఆకాశం మధ్యలో పాలు ఒలికినట్టు, తెల్లటి మబ్బు పట్టినట్టు. అమావాస్య రాత్రి అయితే, నక్షత్రాల వెలుగుకే నేల మీద మన నీడ పడుతుంది. చంద్రుడు లేచిన రోజు, కొండ మొత్తం పాలతో కడిగినట్టు తెల్లగా మెరిసిపోతుంది. రాళ్ళ నీడలు కూడా నీలంగా, పొడుగ్గా పడతాయి.

ఈ కొండ మీద, ఈ బాట మీద మొదటిసారి అడుగు వేసిన రోజు విజయ చేతిలో పెద్దగా ఏమీ లేదు. ఒక డైరీ, ఒక మట్టి కుండ, ఒక పుస్తకం. పక్కన భర్త ధర్మా. కాళ్ళ దగ్గర మూడు నీడలు – వైటీ, టోటో, హైబి.
ఆరు నెలల ఆ కుక్క పిల్ల – హైబి – మాత్రం తోక ఊపుకుంటూ ముందుకు పరుగెడుతోంది. అడవి వాసన వారికి కొత్త కాదు.

కొండ మీద ఇళ్ళు లేవు. కంటైనర్లు ఉన్నాయి. పై కొండ మీద బసవప్ప గారి కంటైనర్ హోమ్. తాళం వేసి ఉంటుంది. లోపల వెయ్యి లీటర్ల ట్యాంకు నిండుగా ఉంటుంది. మా కుటీరం కాస్త కింద, వాలుగా ఉంది. మట్టి గోడలు, పైన తాటాకు కప్పు. తలుపు అంటూ ఒక చాప చుట్ట. ఆరుబయట వరండా. అక్కడే మా ప్రపంచం.

కొండ మీద నీళ్ళు అయిపోయిన రోజు, ఈ ఎర్ర మట్టి దారి కూడా దాహంతో ఎండిపోయింది. ఐదు వందల లీటర్ల ట్యాంకు మూత తీస్తే లోపల అడుగు కనిపించింది. బోసితనం కనిపించింది. రెండు వందల లీటర్ల డ్రమ్ గోడకి చేరగిలబడి నిలబడి, నన్ను చూసి గులకరాళ్లు మోగినట్టు నవ్వినట్టు అనిపించింది. ఆరు నెలల బుజ్జి పిల్ల హైబి వచ్చి తొట్టి అడుగున ముక్కు పెట్టింది. నాలుకతో తడి కోసం వెతికింది.
తోక ఆడించకుండా వెనక్కి తిరిగింది. ఆ తోక కదలకపోవడం నా గుండెల్లో దుఖం గునపంలా దిగింది.

మే నెల రెండో వారం నుంచి బసవప్ప గారి పాత బోరు ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతోంది. రోజూ పొద్దున్న కరెంట్ వచ్చిన గంటసేపు, కింద పామాయిల్ తోటలో వాల్వులు ఆపితే వచ్చే ప్రెజర్ మీదే మా బతుకు.
స్టీలు గిన్నెల్లో నీళ్ళు కాచి, చల్లబరచి, గుడ్డతో వడపోసి తాగే అలవాటు కొన్నేళ్ళుగా అలాగే ఉంది. అది రుచి కోసం కాదు, భూమి లోపలి నీరు దేవుడిచ్చిన ప్రసాదం. దాన్ని గౌరవించడం కోసం.

విజయ అడవి బాట మనకు నేర్పిన మొదటి నీతి అదే. వనరులను హింసించకు, వాడుకో. ఈ కొండ రాళ్ళని పగలగొట్టి రిసార్టు కట్టమని అడిగారు. మేము అడ్డు చెప్పాం. రూపాయి లాభం లేదు. కానీ ఈ రాళ్ళ దిబ్బల మీద నీరు పరిగెత్తడం చాలు.

కొత్త బోరు తవ్వారు. నీరు పడింది. మోటర్ లేదు. పై కొండ మీద ట్యాంకు నిండుగా ఉంది. తాళం లేదు. గాలివాన రాత్రి కరెంట్ పోయింది. చూరు కింద పెట్టిన గిన్నెల్లో రెండు చుక్కలు కూడా పడలేదు. సూర్యుడు రాగానే ఎర్ర మట్టి పై తడి ఆవిరైపోయింది. నీటి తొట్టి అడుగున ముక్కు ముంచి వచ్చేది హైబి. మెడ మీద అర మగ్గు నీళ్ళు పోసే రోజులు అవి.

ఆ రోజు పొద్దున్న ట్యాంకు, డ్రమ్ రెండూ ఖాళీ అయ్యాయి. ఏటవాలు కాలువ గట్టు మీద నుంచి నీళ్ళు తోడుకోవడం తప్ప మార్గం కనిపించలేదు. కానీ రాత్రంతా ఆలోచించాక ఒకటి అర్థమైంది. తాళం తెరవని మనిషి కోసం ఎదురుచూడడం కంటే, దాహంతో ఉన్న మనిషిగా మన హక్కు తీసుకోవడం ధర్మం.

పై పైపుకి చిన్న ట్యాప్ బిగించాం. దొంగతనం కాదు అది. నాలుగు బకెట్ల నీళ్ళు తీసుకుని పిల్లల తొట్టిలో పోశాం. బుజ్జి హైబి నాలుగుసార్లు ఆ నీటిలో దిగి ఒళ్ళు తడుపుకుని విదిలించుకుంది. కుక్కపిల్లకి కూడా ఇంత తడి దొరకని రోజులు వచ్చాయని కళ్ళు తుడుచుకున్నా.

మనం నేర్చుకోవలసిన రెండో నీతి ఇది. సహజ వనరుల రక్షణ అంటే వాడకపోవడం కాదు. అవసరానికి, హద్దుతో వాడుకోవడం.

అదే సాయంత్రం వంశీ వచ్చాడు. ఎర్ర మట్టి దారి వెంట నడిచి వచ్చాడు. తుని నుంచి నేరేడుపండ్లు, పూతరేకులు తెచ్చాడు. వేప చెట్టు కింద కూర్చుని “అక్కా, మీరు ‘అభివృద్ధి’కి అడ్డు చెప్తున్నారు అంటారు అందరూ. కానీ మీరు అసలైన అభివృద్ధి కోసం నిలబడ్డారు. ప్రకృతిని నరికే అభివృద్ధి కాదు, ప్రకృతితో కలిసే అభివృద్ధి కోసం” అన్నాడు. “నేను పావురాలను పెంచుతున్నాను. ఈసారి నీకు రెండు తెస్తాను” అన్నాడు.

మూడు రోజుల తర్వాత వాడు తిరిగి వచ్చినప్పుడు చేతిలో పావురాల గూడు లేదు. ఒక చిన్న సోలార్ పంపు సెట్ ఉంది. “కొత్త బోరులో మోటర్ లేదు కదా అక్కా. కరెంట్ కూడా రాదు కదా… సూర్యుడు ఉంటాడు కదా అందుకని” అన్నాడు.

మేము ముగ్గురం కలిసి ప్యానెల్స్ పెట్టాం. సూర్యుడు నడినెత్తిన రాగానే పంపు గుర్ మని తిరిగింది. భూమి లోపల దాచుకున్న నీరు పైకి ఎగిరింది. ట్యాంకు నిండింది, డ్రమ్ నిండింది. వైటీ, హైబి, టోటో అన్నీ నీటి తొట్టి చుట్టూ చేరాయి. విజయ అడవి బాట అంటే ప్రకృతితో పోరాడే బాట కాదు, ప్రకృతితో కలిసి నడిచే బాట. కరెంట్ లేదు, డబ్బు లేదు… కానీ సూర్యుడు ఉన్నాడు. ఆయన ఇచ్చే వెలుగుని నీరుగా మార్చుకున్నారు.

“అభివృద్ధి” అంటే పెద్ద ప్రాజెక్టులు కాదు. ఒక కుక్కపిల్ల దాహం తీర్చే సోలార్ పంపు.

బసవప్పగారు తర్వాత వచ్చి ట్యాప్ చూసి కోప్పడ్డారు. కానీ నిండుగా ఉన్న తొట్టిలో ఈదుతున్న వైటీని చూసి ఏమీ మాట్లాడకుండా వెళ్ళిపోయారు. బహుశా ఆయనకి కూడా అర్థమైంది… నైతిక విలువ అంటే పెద్ద ప్రసంగాలు కాదు, ఒక ప్రాణం బతికినప్పుడు మిగిలే మౌనం.

రాత్రి పడగానే ధర్మగిరి మీద మౌనం దిగుతుంది. పగలు ఎండ కొట్టిన రాళ్ళు చల్లబడతాయి. కుటీరం ఆరుబయట వరండాలో కూర్చుంటే పైకి తల ఎత్తితే ఆకాశం మొత్తం నక్షత్రాలు. చంద్రుడు లేని రోజు చీకటి నలుపు కాదు… నీలం. ఆ నీలంలో నక్షత్రాలు మిలమిలా మాట్లాడుకుంటాయి. కొన్నిసార్లు తారలు జారిపోతాయి. జయంత్ అంటాడు “కోరిక కోరుకో” అని. నేను నవ్వి “నీరు ఉన్న కోరికే కోరుకుంటా” అన్నాను.

అలా నక్షత్రాలు చూస్తూ కూర్చున్నప్పుడు రోజూ వస్తుంది అది. పది గంటల తర్వాత ఆకుల్లో సవ్వడి. పొడి ఎర్ర మట్టి మీద పొలుసులు రాసుకుంటున్న చప్పుడు. వైటీ లేచి ఒకసారి మొరుగుతుంది. కానీ అరవదు. వాటికి తెలుసు… అది శత్రువు కాదు అని.

అది కొండచిలువ. పది అడుగుల పొడవు. ఎర్ర మట్టి రంగులోనే ఉంటుంది. వచ్చి కుటీరం ముందు ఆగుతుంది. ఒక క్షణం మమ్మల్ని చూస్తుంది. మా దీపాన్ని చూస్తుంది.

దాని కళ్ళు… చూస్తే ఆ కళ్ళు మాటలకి అందవు. పాత మట్టి దీపంలో రెండు నూనె బొట్లు పడినట్టు ఉన్నాయి. పసుపు పచ్చగా లేవు, నలుపుగా లేవు. వర్షపు నీటిలో నానిన బంగారం రంగు. కనుపాప చుట్టూ ఒక సన్నని గీత. ఆ గీతలో వెయ్యేళ్ళ మౌనం ఉంది. కోపం లేదు, ఆకలి లేదు.

“నువ్వు ఇంకా ఇక్కడే ఉన్నావా, అడవిని నరకలేదు కదా” అని అడిగే ప్రశ్న మాత్రమే ఉంది.

నేను ఫోన్ తీసాను వీడియో తీద్దామని. ఐదు నిమిషాలు, పది నిమిషాలు అలాగే ఆగుతుంది. ఆ తర్వాత మెల్లగా వెనక్కి తిరుగుతుంది. వచ్చిన దారినే వెళ్ళిపోతుంది. రాళ్ళ మధ్య, పొదల మధ్యకి జారిపోతుంది. ఎర్ర మట్టి మీద ఒక సన్నని గీత మాత్రం మిగులుతుంది.

ఒక రోజు సాయంత్రం నుంచే ధర్మగిరి మీద గాలి మారింది.
ఆకాశం నలుపు రంగు నుంచి బూడిద రంగుకు మారింది. తూర్పు దిక్కున మెరుపు. ఉరుము లేదు. మూగ మెరుపు. అది ప్రకృతి పంటి బిగువున ఏడుస్తున్నట్టు ఉంటుంది. గాలి పూర్తిగా ఆగిపోయింది. చెట్ల ఆకులు కూడా కదలడం లేదు. ఊపిరాడనట్టు, భూమి గుండె ఆగినట్టు ఒక నిశ్శబ్దం. రాత్రి తొమ్మిది దాటాక వర్షం మొదలైంది.  ముందు ఒక్కో చినుకు. తాటాకు మీద “టప్… టప్…” తర్వాత వేగం పెరిగింది. సూదుల్లాంటి చినుకులు. కుటీరం పై తాటాకు మీద “టక్ టక్ టర్ర్…” లక్షల డ్రమ్ములు మోగినట్టు. క్షణాల్లో ఎర్ర మట్టి వాసన లేచింది. ఆ వాసన… కొత్తగా పెళ్ళైన పిల్ల కట్టుకున్న మట్టి గాజుల వాసనలా ఉంటుంది. పరిమళం, మట్టి, కాస్త ఘాటు. ఆ వాసన పీలిస్తే, కడుపు నిండినట్టు, ఏడుపు వచ్చినట్టు ఉంటుంది.

ఎర్ర మట్టి తడవగానే రంగు మారింది. పండిన రేగు పండు రంగు. దాని మీద వాన చినుకులు పడి, చిన్న చిన్న గుంటలు పడుతున్నాయి. ఆ గుంటల్లోంచి బుడగలు వస్తున్నాయి. వరండా ముందు చిన్న ఏరు పారడం మొదలైంది. ఎర్రటి నీరు. ఆ నీటిలో ఎండుటాకులు, బలుస కాయలు, చచ్చిన పురుగులు కొట్టుకుపోతున్నాయి.

పది దాటింది. తడి ఆకుల మీద పొలుసులు జారుతున్న చప్పుడు. “సర్… సర్… సర్ర్…” అది వర్షపు చప్పుడుతో కలిసిపోయి, ఒక సంగీతంలా వినిపిస్తోంది. అది వచ్చింది. వర్షంలో తడిసి దాని శరీరం నల్లగా మెరుస్తోంది. కాదు, నలుపు కాదు. తడిసిన కాటుక రంగు. దీపపు వెలుగు దాని పొలుసుల మీద పడి బంగారు రేణువులుగా మారింది. ఒక్కో పొలుసు ఒక చిన్న అద్దంలా దీపాన్ని ప్రతిబింబిస్తోంది. దాని వీపు మీద వాన చినుకులు పడి, జారి, నేల మీద పడుతున్నాయి. అది నడుస్తున్నట్టు లేదు, నేల మీద ఓ నల్లటి నది పారుతున్నట్టు ఉంది.

ఆ రోజు దాని కళ్ళు ఇంకా గాఢంగా ఉన్నాయి. వర్షపు నీటిలో నానిన బంగారం. దీపపు వెలుగు ఆ కళ్ళలో పడి రెండు చిన్న సూర్యులు వెలిగినట్టు అయ్యింది. నేను వీడియో తీస్తున్నా. జయంత్ “అది చూస్తోంది… మనల్ని కాదు, మన మనసుని” అన్నాడు.

ఐదు నిమిషాల తర్వాత అది మెల్లగా తల వెనక్కి తిప్పింది. ఒకసారి మా వైపు చూసింది. వెనుతిరిగింది. వర్షంలో, చీకట్లో, నక్షత్రాలు లేని ఆకాశం కింద… ధర్మగిరి దిగిపోతోంది. తడి ఎర్ర మట్టి మీద,
జారే రాళ్ళ మీద, వంగిన పొదల మధ్య నుంచి జారిపోయింది. అడవిలో కలిసిపోయింది. మిగిలింది తడి మట్టి మీద ఒక సన్నని, మెరిసే గీత మాత్రమే. వర్షం ఆ గీతని కూడా నెమ్మదిగా తుడిచేస్తోంది.

జయంత్ అన్నాడు “వర్షం పడితే అది దిగిపోతుందేమో… కొండ కింద నది దగ్గరికి వెళ్తుందేమో.” అన్నాడు.
“నిజమే కావొచ్చు” అనుకున్నా నేను మనసులో.

ఆ రాత్రి నేను డైరీలో రాసుకున్నా – “నీళ్ళు లేవు. అయిపోయాయి” అని మొదలైన కథ “నీళ్ళు ఉన్నాయి. మనం నీతిగా వెతికాం” అని ముగిసింది.

రూపాయి లాభం కోసం అడవి దారి పట్టని మనం, సూర్యుడి కింద నిజాన్ని కనుక్కున్నాం. బసవప్ప గారు చెప్పినట్టు మన విద్య మట్టిలో ఉంది, మన శాస్త్రం సూర్యుడిలో ఉంది. మనం మర్చిపోయాం అంతే.

చుక్క చుక్కే సముద్రం అయ్యింది. ట్యాప్ చిన్నదే కానీ ధర్మం పెద్దది. వంశీ మళ్ళీ వచ్చేటప్పుడు పావురాలతో పాటు మరో రెండు సోలార్ ప్యానెల్స్ తెస్తానన్నాడు. “ప్రపంచం అబద్ధం” అనే పుస్తకం టైటిల్ “సూర్యుడి కింద నిజం” అని మారుస్తానన్నాడు.

ధర్మగిరి మీద ఇప్పుడు నీళ్ళు ఉన్నాయి. కానీ అసలు సంపద ఏంటి తెలుసా? మనం అమ్ముకోని మనసు. ఈ కొండని దోచుకోని ధర్మం.

విజయ అడవి బాట మనకి నేర్పింది ఇదే. వనరుల గౌరవం, స్వావలంబన, అహింస, సహజీవనం, నాలుగూ కలిపితేనే జీవితం.

ఇప్పుడు రాత్రి అయితే కొండచిలువ వస్తుంది. ఒకసారి చూసి వెళ్ళిపోతుంది. వర్షం పడితే కొండ దిగిపోతుంది. ఉదయం సూర్యుడు వచ్చి ఎర్ర మట్టి మీద గీతని తుడిచేస్తాడు. కానీ మా గుండెల మీద వేసిన గీత మాత్రం అలాగే ఉంటుంది.

ధర్మగిరి మీద… మనుషులు ఓడిపోలేదు. దాహం గెలిచింది. కానీ ధర్మంతో గెలిచింది. ఎందుకంటే నమ్మిన ప్రకృతే ఆమెను రక్షించింది

*****