స్వర్ణపురి గ్రామస్థులు – 4 (అనువాదనవల) (మూలం- ‘ది పీపుల్ ఆఫ్ సునాపుట్’ – హృషికేష్ పాండా)

స్వర్ణపురి గ్రామస్థులు – 4

– మూలం- ‘ది పీపుల్ ఆఫ్ సునాపుట్’

– హృషికేష్ పాండా

అనువాదం – స్వాతి శ్రీపాద

ఆ రోజు, భయాందోళనల అల సునాపుత్‌ను చుట్టుముట్టి పట్టుకుంది. ఆ రోజు గ్రామ దూత ఎండ్లబండి నుండి దిగి భయంతో గట్టిగా బెకబెకలాడాడు. గ్రామస్తులు అతని చుట్టూ, చెతికందే దూరంలో ఆత్రుతగా గుమిగూడారు ఏం జరిగిందో తెలుసుకోవాలని. అక్రమ అటవీ పన్ను వసూలు చేయడానికి ఒక అటవీ సంరక్షకుడు వస్తున్నాడు. భయభ్రాంతులకు గురైన గ్రామస్తులను తీవ్ర భయాందోళనలు ఆవరించాయి, నిప్పు వారిని చుట్టుముట్టినట్టు, మంటల చిటపటల చప్పుడు తాము వింటున్నట్టు. గ్రామస్తులు ప్రధాన వీధిలో, రాతి ఆసనం అయిన వేరమన్ దగ్గర గుమిగూడి, ఒకరినొకరు శూన్యంగా చూసుకుంటూ నిలబడ్డారు. వారి నాయకుడు అక్కడ లేడు. సన్యాసిరావును ఎవరూ నమ్మలేదు; అతని దగ్గరకు వెళ్ళే ప్రసక్తే లేదు. అందుకే ప్రజలు పురోహితుడైన దిశారి వైపు చూసారు. ప్రతి సమస్యకు అతని వద్ద ఒకే ఒక పరిష్కారం ఉండేది, అదే పూజ. పూజ జరిగింది. ప్రజలు పూజ కోసం కొంత డబ్బు, వస్తువులు ఖర్చు చేశారు.

అటవీ పన్ను ఎలా చెల్లించాలి? తన్మయత్వంలో ఉన్న ఆ పూజారిణి నాట్య పూజతో అలసిపోయి అపస్మారక స్థితిలోకి వెళ్లిపోయింది; కానీ ఆమెకు దీనికి సమాధానం దొరకలేదు. రాతి ఆసనం దగ్గర మరో సమావేశం జరిగింది, పెద్ద నాయక్ ఆ ఆసనం మీద కూచున్నాడు. అందరూ అతని వైపు చూశారు. వాళ్ళూ అన్నారు: “నాయకుడు ఇక్కడ లేడు. శాసన్‌పురి కొత్త నాయకుడు, కానీ మేము అతన్ని నాయకుడిగా అంగీకరించము. మేము మిమ్మల్ని మా నాయకుడిగా ఎన్నుకున్నాము.”

“అటవీ అధికారి రానివ్వండి, మనం చూద్దాం,” అని పెద్దనాయక్ అన్నారు. వసంత ఋతువు పండుగ సమయంలో విచారపడవద్దు. మనం సంబరాలకు, ఆరాధనకు అంతరాయం కలిగించవద్దు.”
గ్రామస్తుల ముఖాల్లోకి తిరిగి చిరునవ్వులు వచ్చాయి.

అటవీ అధికారి అక్రమ పన్ను వసూలు చేయడానికి వచ్చినప్పుడు, పెద్ద నాయక్ చాలా వరకు తన ఇంట్లో ధాన్యాన్ని తీసుకురాగా, గ్రామస్తులు కొన్ని మేకలను, కోళ్లను తెచ్చి అతనికి సమర్పించారు.
వృద్ధులు పెద్ద నాయక్‌ను ప్రశంసించారు. అతను తన ప్రజలను కాపాడటానికి పేదవాడయ్యాడు. దేశాన్ని కాపాడటానికి తన కొడుకును జైలుకు పంపాడు. ఈ క్లిష్ట సమయంలో అతను వారికి సహాయం చేయకపోతే వారి పరిస్థితి ఏమయ్యేది? అటవీ అధికారి ప్రతి గ్రామస్థుడిపై అభియోగాలు మోపి తన కోపాన్ని వెళ్లగక్కేవాడు. అతను అడవిలో పెంపుడు జంతువులను మేపినందుకు, ప్రతి ఎద్దుకు రెండు అణాలు, ప్రతి మేకకు ఒకటిన్నర అణాల చొప్పున అధికారిక పన్ను విధించేవాడు.

ముగ్గురు యువకులు అటవీ అధికారి వెంట అటవీ పన్ను తీసుకువెళుతూ బయలుదేరారు. వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ ఒక భుజం మీద ఒలిచిన వెదురు కర్రకు వేలాడదీసిన రెండు బుట్టలను, మరో భుజం మీద విల్లు, బాణాలను మోస్తున్నారు. సాల్ ఆకులపై సూర్యకాంతి మెరుస్తోంది. వారి తలల్లో వసంత ఉత్సవ గీతాలు మారుమోగుతున్నాయి. నాట్యంలో తాము తాకిన యువతి నడుము జ్ఞాపకం, సాల్ ఆకుల గిన్నెలలో అన్నం, మహువా బీరు, సాధారణమైన ఒంటి గొట్టమున్న దేశీయ తుపాకులతో వేట జంతువులను తరుముతుండగా సాల్ అడవిలో వినిపిస్తున్న ‘హో హో’ అనే కేరింతలు, అకస్మాత్తుగా చనిపోయిన ఒక పెద్ద అడవి పంది.

” ప్రియతములారా , వసంత ఉత్సవాన్ని ఆపేయ్యకండి. మా కోసం కొంచెం మిగిల్చండి, ఎందుకంటే మేము త్వరలోనే తిరిగి వస్తాము,” అని ఆ ముగ్గురు యువకులు వెళ్ళిపోతూ పాడుకున్నారు. సోమవారం పుట్టిన సంబారు , మినీత భర్త వారిలో ఒకడు.

వారు ఆ రోజు గానీ, మరుసటి రోజు గానీ తిరిగి రాలేదు.

ఒక నెల తరువాత ఒక రాత్రి అందరూ నిద్రపోయాక, మినిత ఇంటి తలుపు ఎవరో తట్టారు. అతను, పారిపోయిన ముగ్గురు యువకులలో ఒకడు, పెళ్లికాని అబ్బాయి. అతను తప్పించుకుని దొంగచాటుగా వచ్చాడు. అతను మినితను బలహీనమైన స్వరంతో పిలిచాడు.

మినిత దిగ్భ్రాంతిగా చూసింది. అంత దృఢంగా ఉండే ఆ అబ్బాయి ఇప్పుడు అనారోగ్యంతో చిక్కి శల్యమై తన పూర్వపు రూపానికి దెయ్యంలా కనిపించాడు. మినిత ఎప్పుడూ తక్కువే మాట్లాడేది; ఆమె ఇప్పుడూ ఒక్కమాటామాట్లాడ లేదు. ఆ యువకుడే అన్నాడు: “అటవీ సంరక్షకుడు మాతో రోజంతా పని చేయించేవాడు, అతని భార్య మమ్మల్ని రోజూ కొట్టేది. వారు మాకు చాలా తక్కువ తిండి పెట్టేవారు. ఆ గార్డ్ ఇక్కడికి చాలా దూరంలో ఉన్న ప్రాంతానికి చెందినవాడు. మమ్మల్ని అక్కడికి పంపించడానికి నియమితుడయ్యాడు. మేము ఇది గ్రహించి పారిపోయాము. సంబారు అస్సాంకు వెళ్ళాడు. ఎప్పుడు తిరిగి వస్తాడో తనకు తెలియదని చెప్పాడు. మినిత బహుశా ఒంటరిగా సర్దుకుపోగలదని, అలా ఒంటరి స్త్రీగా కష్టాలు భరించలేనప్పుడు మళ్ళీ చేసుకోవచ్చని మీకు చెప్పమన్నాడు.

సంబారు చెప్పాలనుకున్న ఈ సందేశాన్ని నీకు తెలియజేయడానికే నేను ఇంత దూరం పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చాను. ఆ మనిషి తన మాటలు ముగించి చీకటిలో అదృశ్యమయ్యాడు. నెమ్మదిగా, ఆ మాటలు వింటూ మినిత ఒక రాతి విగ్రహంలా మారిపోయింది. ఆమె ఏమీ మాట్లాడలేదు.

మరుసటి రోజు ఉదయం, ఆ ముగ్గురు యువకుల ఈ విపరీత ప్రవర్తన గురించి తెలుసుకున్న గ్రామస్తులు, నుదుటిపై చేతులు పెట్టుకుని ఆందోళనతో ఆలోచించడం మొదలెట్టారు. అటవీ అధికారి ప్రతీకారం తీర్చుకుంటే! ఆ గ్రామం మొత్తం దోపిడీ అవుతుంది.

ఓ రోజున ఆ గ్రామ దూత తన లక్ష్యం లేని సంచారం నుండి తిరిగి వచ్చి, బొంగురు స్వరంతో గ్రామ వీధిలో ఏదో వాగుతూ వెళ్ళాడు. తమ పనుల్లో నిమగ్నమై ఉన్న ముసలమ్మలు, యువతులు, ఆయాసంతో సోమరిగా పడి ఉన్న గ్రామ కుక్క, చెట్ల కొమ్మల మీద అంతులేని హడావిడిగా తిరుగుతున్న ఉడుతలు… అందరూ ఆ దూత తెచ్చిన సందేశాన్ని విన్నారు. కానీ వారికి ఏం అర్థం కాలేదు, దానిపై ఏమాత్రం శ్రద్ధ పెట్టలేదు. ఆ గ్రామ దూత ఎప్పుడూ ఇలాగే వాగేవాడు; అతని వాగుడుకు తలా తోక ఉండేవి కాదు, అతని మాటలను ఎవరూ తీవ్రంగా పరిగణించలేదు.

కేశవ్ తండ్రి జగన్నాథ్ పెద్ద నాయక్ వరండాలో నిశ్శబ్దంగా పొగత్రాగుతున్నా , అతని ఆలోచనలు మాత్రం చిక్కనవుతున్నాయి. నిరాశా నిస్పృహలు తనను ఎందుకు ముంచెత్తాయో అతనికి అర్ధం కాడం లేదు. కానీ ఆశ కిరణాలు ఎందుకు తొంగిచూస్తున్నాయో కూడా అతనికి తెలియదు. నేను ఎందుకు చింతపడాలి? భూమ్మీదా , స్వర్గంలో కూడా దేవుళ్ళు ఉన్నారు, వారిని రక్షించమని ప్రార్ధించడానికి పురోహితుడు ఉన్నాడు. ఇళ్లలో ఆహారం లేకపోయినా, అడవుల్లో ఆహారం ఉంది. బాధ మరీ ఎక్కువైతే, నేను కొంత భూమిని తాకట్టు పెట్టగలను. చిన్న కొడుకు వెష్ణవ్ పెద్దవాడై గ్రామంలో పనికి వెళ్ళాడు. అప్పుడప్పుడు అతను మరీ ఆకతాయిలా ఉండి పనికి వెళ్ళడు. కానీ ఇది కూడా ఎంతో కాలం ఉండదు.”

ఆ దూత తన అరుపులతో అలసిపోయాక , జగన్నాథ్ పెద్ద నాయక్ అతడిని తన వరండాలోకి రమ్మని పిలిచాడు.

దూత అసంబద్ధమైన వాగుడును బట్టి, భారతదేశానికి స్వాతంత్రయం వచ్చిందని పెద్ద నాయక్ ఊహించాడు. బ్రిటిష్ వారు భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయారు. అతను ఆశ్చర్యపోయాడు. కేశవ్ ఎక్కడ? రామహరి ఎక్కడ? ఆ బ్రిటిష్ వాళ్ళని తరిమికొట్టడానికి వాళ్ళు వెళ్ళారు.

జగన్నాథ్ పెద్దనాయక్ తన పెద్ద కొడుకు కేశవ్ ను వెతకడానికి శుక్ర పరజ, వైష్ణవ్ లతో కలిసి గ్రామం నుండి బయలుదేరాడు. జగన్నాథ్ కొన్ని నెలలుగా గ్రామం దాటి బయటకు అడుగు పెట్టలేదు. అతడు గ్రామ సరిహద్దు దాటడానికి భయపడేవాడు. బయటి ప్రపంచంలో ఎలా మెలగాలో తెలిసిన వాడిగా అతన్ని గ్రామస్తులు భావించేవారు. గ్రామ పెద్ద అధికారిక పని మీద బయటకు వెళ్ళినప్పుడల్లా, అతడు ఆయనతో పాటు వెళ్ళేవాడు. కానీ శిబా జానీ బయటి ప్రపంచమనే అరణ్యంలోకి అదృశ్యమైనప్పటి నుండి, అతడు గ్రామం దాటి బయటకు వెళ్ళే ఆసక్తిని, ధైర్యాన్ని కోల్పోయాడు.

కొన్ని నెలలు లేదా సంవత్సరాల తర్వాత అతను బయటి ప్రపంచాన్ని చూసినప్పుడు ఆ బయటి ప్రపంచం అతనికి వింతగా, అపరిచితంగా, సంబంధం లేకుండా అనిపించింది. అక్కడ గోల చేసే అపరిచితుల గుంపులు ఉన్నాయి. అడవులు పలుచబడ్డాయి, కొండలు బీడుగా మారాయి. అక్కడ భయానకమైన, దుమ్ముతో నిండిన, ఖాళీ మిగిలింది. ప్రతిచోటా, అహంకారపూరితమైన బయటివారు, విదేశీయులు, వినయశీలురైన ఒప్పంద కార్మికుల గుంపులు ఉన్నాయి. రకరకాల ఆకారాలలో మోటారు వాహనాలు ఉన్నాయి, వాటిలో కొన్ని చాలా పెద్దవిగా, భయానకంగా ఉన్నాయి.

“నేను నిజంగా ముసలివాడిని అయిపోయాను,” అని జగన్నాథ్ అనుకున్నాడు. ” ప్రతిదీ ఎంతగా మారిపోయింది, నాకు అసలు తెలియదు. నేను చివరిసారి వారపు సంతకు ఎప్పుడూ వెళ్ళానో కూడా గుర్తు లేదు.”

అక్కడక్కడా గుడారాలు వేసి ఉన్నాయి. కొన్ని చోట్ల తవ్వకాలు జరిపిన మట్టి, రాళ్ళు కొండల్లా పేర్చి ఉన్నాయి. ఆ పక్కన చిన్న వాగు వంకల కోసం తవ్వకాలు కనబడుతున్నాయి. సిగ్గులేని, పదునైన సూర్యకిరణాలకు అతని ముఖం కాలినట్టు చురుక్కుమంది.

” చెత్త వాగుడు, ఆంగ్లేయులు భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టలేదు, ఆ మతం తక్కువ దూత అబద్ధం చెప్పాడు,’ అని జగన్నాథుడు అనుకున్నాడు.

ఎంతో దూరం నుండి కూడా ఎవరైనా ఈ బీడూ భూమిని చూడొచ్చు. పెరుగుతున్న కోలాహలం ఎడారి తుఫానులా ఉంది. వాతావరణం నగ్నంగా అశ్లీలంగా ఉంది. జగన్నాథునికి తెలిసిన ఆ పాత గ్రామం పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. ఎక్కడో ఒక కొత్త నివాస ప్రాంతం వెలిసింది.

శుక్ర, వైష్ణవ్ తో కలిసి, జగన్నాథుడు ఛతువాలోని పోలీస్ స్టేషన్‌ చేరుకున్నాడు. అయితే, పోలీస్ స్టేషన్ వరకు నడిచి వెళ్ళింది జగన్నాథుడు మాత్రమే. అతను లోపలికి వెళ్ళే ముందు కొంతసేపు పోలీస్ స్టేషన్‌లో చుట్టూ తచ్చాడాడు. అతను ఒక కోడిని తీసుకువచ్చి కానిస్టేబుల్ ముందు ఉంచాడు, ఆ కానిస్టేబుల్ మలేరియాతో జ్వరంతో వణుకుతూ పోలీస్ స్టేషన్ వరండాలో దుప్పటి కప్పుకుని పడుకుని ఉన్నాడు. జగన్నాథుడు ఆ కానిస్టేబుల్ ముందు సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు.

కానిస్టేబుల్ తన విచారణను ప్రారంభించాడు, తీవ్రమైన జ్వరంతో అతని కళ్ళు వాలిపోతున్నాయి. దృష్టి ఆనడం లేదు.

” నువ్వు దొంగతనం చేశారా?”

జగన్నాథుడు తన ముక్కును నేలకు ఆనించి, తలను ఎడమ నుండి కుడికి, కుడి నుండి ఎడమకు తిప్పి ‘కాదు’ అని అన్నాడు.

” నువ్వు వేరొకరి భార్యతో లేచిపోయావా?”

జగన్నాథుడు అదే విధంగా కాదని సమాధానమిచ్చాడు.

” నువ్వు ఎవరినైనా నరికేసావా?”

జగన్నాథుడు తన ముక్కును నేలకు రుద్దుకునే అదే సంజ్ఞను ప్రదర్శించాడు.

కానిస్టేబుల్ విచారణతో సంతృప్తి చెంది, జగన్నాథ్‌ను పోలీస్ స్టేషన్ దగ్గర ఉన్న మర్రిచెట్టు కింద వేచి ఉండమని ఆదేశించాడు. మధ్యాహ్నం పోలీస్ అధికారి విచారణ కొనసాగించాడు.

‘ఎవరినైనా గొడ్డలితో నరికావా?’ అని విచారించాడు.
” లేదు.”

‘నువ్వు మరొకరి భార్యతో లేచిపోయి పెళ్లి చేసుకున్నావా?’
‘లేదు.’

మీ భార్యను ఎవరైనా లేపుకు పోయారా?
” లేదు.”

” మీరు వెట్టిచాకిరి నుండి పారిపోయారా?”
లేదు.

” నేర దూతలు మీ గ్రామాన్ని దోచుకున్నారా?”
“లేదు.”

” మరి ఇంకేమయింది?”
” నా కొడుకు “.

“దొంగతనం చేశాడా ?”
“లేదు.”

” హత్య చేశాడా?”
“లేదు.”

” మరి అతనేం చేశాడు?
“అతను తిరిగి రాలేదు.”

“వాడో పెళ్లికాని ఒక యువతితో లేచిపోయి ఉంటాడు.”
“లేదు, అది నిజం కాదు.”

అస్సాంకు వెళ్ళాడా?”
” లేదు, లేదు.”

“ఒప్పంద కార్మికుడుగా వెళ్ళాడా?”
” లేదు”

“అయితే ఏ పులో అతన్ని తినేసి ఉండాలి” అని పోలీసు అధికారి అన్నారు.

జగన్నాథ్ బదనాయక్ కన్నీళ్లు పెట్టుకుని, ఆ కన్నీళ్ల మధ్య ,
” లేదు , లేదు , లేదు ” అన్నాడు.

ఇంతసేపు చేసిన విచారణ ఏ లాభం లేకుండా ఈ విధంగా ముగియడంతో ఆ పోలీస్ అధికారికి విసుగొచ్చింది. అతను ఓ కానిస్టేబుల్ ను ఆజ్ఞాపించాడు: “ఓరి మూర్ఖుడా, ఈ మనిషిని సెల్‌లో బంధించు.”
విచారణ అక్కడ ఆగిపోయింది.

ఖైదులో జగన్నాధ్ ఆందోళనగా, అశాంతితో ఉన్నాడు. అధికారి అడగనప్పుడు తనంతట తను ఎలా మాట్లాడగలడు?  అతను మాట్లాడటానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు అడుగుతున్నారా? ఎ
అతను ఏమి చెబుతున్నాడో అతనికి అర్థమైనప్పటికీ, అతను ఆగలేదు. ఆ దూత ఎంతగానో సహాయపడ్డాడు, అతను ఏకపాత్రాభినయంలా ఏదో ఒకటి వాగుతూనే ఉన్నాడు. అస్సలు ఆగలేదు. ఏం మాట్లాడుతున్నాడో అతనికైనా అర్ధం అయిందో లేదో అధికారి అతని అసంబద్ధమైన మాటల నుండి పరిస్థితిని ఊహించి, అర్థం చేసుకున్నాడు. కాని జగన్నాథ్ పెద్ద నాయక్ ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేకపోయాడు.

అతడిని మరుసటి రోజు పోలీసుల అదుపు నుంచి విడుదల చేశారు. శుక్ర వైష్ణవ్ లతో కలిసి అతను తహసీల్దార్ కార్యాలయానికి వెళ్ళాడు, భూమి , రెవెన్యూ శాఖ అధికారి వద్దకు, స్థానిక మేజిస్ట్రేట్ వద్దకు వెళ్లారు. “. జగన్నాథ్ ఒక దళారి వారికి ఆఫీసు గేటు వద్ద స్వాగతం పలికేలా ఏర్పాటు చేశాడు. అతను లోపలికి వెళ్ళి వచ్చి”ఆ అధికారి లంచం అడుగుతున్నాడు,” అన్నాడు. జగన్నాథ్ అతనికి కొన్ని నాణేలు ఇచ్చాడు. ఆ దళారి ఆఫీసు లోపలికి వెళ్ళాడు.

ఆ ముగ్గురు గ్రామస్తులు బయట వేచి ఉన్నారు.

ఆ దళారి తిరిగి రాలేదు.

ఆ ముగ్గురు గ్రామస్థులు అక్కడి నుండి బయలుదేరి, ఒక కార్యాలయం నుండి మరొక కార్యాలయానికి తిరుగుతూ వారిని బయటి నుండి గమనించారు. వారు గర్విష్ఠులైన, శక్తివంతులైన అధికారులను, గొప్ప దేశభక్తి గల నాయకులను చూసి, వారి గంభీరతకు ముగ్ధులయ్యారు. జగన్నాథ్ కు కేశవ్ గురించి ఎలాంటి సమాచారం అందలేదు కానీ , తెల్లవారు భారతదేశాన్ని విడిచి వెళ్ళిపోయారని అతను నిర్ధారించుకున్నాడు.

జగన్నాథ్ మరికొన్నాళ్ళు ఒంటరిగా తిరిగాడు. మన దేశంలో ఇకపై అన్యాయం, దోపిడీ ఉండవని అతనికి ఒక అస్పష్టమైన ఆశ కలిగింది, లేదా ఒక ముందుచూపు కలిగింది. ఆ ప్రాంతం వెలుగులతో నిండిపోతుంది, ఆ వెలుగులు మొదట ఇక్కడే ప్రకాశిస్తాయి. దేశం పాలు, తేనెలతో నిండిపోతుంది. కేశవ్ ఏమాత్రం ఆలస్యం లేకుండా తిరిగి వస్తాడని, భూమి యాజమాన్యం ఏమాత్రం ఆలస్యం కాకుండా రైతులకు తిరిగి చెందుతుందని జగన్నాథ్ గట్టిగా నమ్మాడు. బహుశా, ముఖ్య శిబా జానీ తన పదవితో తిరిగి వస్తాడేమో.

అతను కేశవ్ ను కనుక్కోలేకపోయినా తిరిగి వస్తున్నప్పుడు, కొన్ని ఆశలను అల్లుకున్నాడు.

గ్రామంలోకి ఒక సర్వేయర్ వచ్చాడని అతను విన్నాడు. ఆ శక్తివంతమైన అధికారి ఆకస్మిక పర్యటనకు కారణం ఎవరికీ తెలియదు. దాని గురించి తెలుసుకోవడానికి ఎవరూ ప్రయత్నించలేదు. వారి ఉదాసీనత, బాధ్యతారాహిత్యం చూసి జగన్నాథ్‌కు చిరాకు వచ్చింది. ఈ ప్రజలు నెలలకో, సంవత్సరాలకోసారి ఏమీ నేర్చుకోరు, ప్రపంచ పోకడలను ఎప్పటికీ అర్థం చేసుకోరు. బ్రిటిష్ వారు దేశాన్ని విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయారు. ఇక్కడి ప్రజలు తమ భయ వారసత్వం నుండి బయటపడలేకపోయారు. ఒక ప్రభుత్వ అధికారి గ్రామానికి వచ్చినప్పుడు, గ్రామస్తులు అడవుల్లోకి జారుకున్నారు.
అధికారులు గ్రామానికి వచ్చినప్పుడు, రామహరి వృద్ధ, వితంతు తల్లి సంబరు పరజా మాత్రమే గ్రామంలోనే ఉండిపోయేది. ఎందుకంటే, తన కొడుకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఆమె గ్రామంలో లేకపోతే, వారు కలుసుకోలేరు, అందువల్ల ఆమె ఎప్పుడూ గ్రామం విడిచి వెళ్ళేది కాదు. సర్వేయర్ వచ్చినప్పుడు, ఆమె గ్రామంలోనే ఉంది. అధికారి ఏమి చెబుతున్నాడో ఆమెకు అర్థం కాలేదు. ‘మీరు రామహరిని చూశారా?’ అనే ప్రశ్నతో పదే పదే అతన్ని విసిగించింది. అధికారిని ఇంకేమీ చెప్పనివ్వలేదు.

పసిబిడ్డల తల్లులందరూ, తమ చీరలోని కొంత భాగంతో చేసిన సంచిలో బిడ్డను వీపున భద్రంగా కట్టుకుని, సూర్యోదయానికి ముందే అడవికి వెళ్లిపోయారు. ఆ పసిబిడ్డ ముఖం ఆ భుజాల వైపే చూస్తోంది. మిగతా పిల్లలు ఆ అపరిచితుడిని చూసి అడవిలోకి పారిపోయారు. ఆ గ్రామంలో ఒక్క మగవాడు కూడా లేడు; వాళ్ళంతా రోజు కూలీలుగానో ఒప్పంద కూలీలు గానో, అడవి దుంపల కోసమో ఆహారం కోసమో, లేదూ అడవుల్లో తదుపరి పంట కోసం గడ్డపారలతో భూమి సిద్ధం చేసేందుకో వెళ్లారు. సర్వేయర్ గ్రామంలోని ప్రతి ఇంటి ముందు ఆగి, ‘ ఎవరున్నారు?’ అని అడిగారు.

రామహరి ముసలి తల్లి తప్ప మరెవరూ బయటకు రాలేదు. ఆమె, ” ఓ ప్రియమైన దేవుడా, నా కొడుకు రామహరిని చూసావా, నీ ప్రపంచానికి వెళ్ళి మళ్ళీ తిరిగి రాలేదు.” అని అడిగింది. గొప్ప అధికారం గల అధికారి అయిన సర్వేయర్ ఆమెకు సమాధానం ఇవ్వలేదు సరికదా ఆమె ఎడమ బొటనవేలును మొరటుగా లాగాడు, అది ఆమెను ఆశ్చర్యపరిచింది, రెండు కాగితాలపై ఆమె బొటనవేలి ముద్రలు తీసుకుని వాటి కింద ఆమె పేరు సంబారుని బదులు ఖంబారుని పరజా అని రాసుకుని ఆమె వెదురు తడక తలుపుకు ఆ కాగితపు ముక్కను తగిలించి గొణుగుతూ వెళ్ళిపోయాడు. సంబరుని పరజా ఆ కాగితం గాలికి రెపరెపలాడటం చూసింది,అది తెగిపోయి రెపరెపలాడుతూ ఎగిరిపోవడాన్ని ఆమె చూసింది;

కానీ ఆమె దాన్ని తాకడానికి గానీ, తీసుకోవడానికి గానీ కదలలేదు.

గ్రామ పెద్దల మధ్య సుదీర్ఘ చర్చల అనంతరం, ఒక పెద్దాయన వ్యాఖ్యానించారు: “బహుశా సర్వేయర్ గారు ఎందుకు వచ్చారో శాసన్‌పురి సన్యాసిరావుకి తెలుసుండాలి. రాజుగారి రాజభవనం ఆయనను మన ముఖ్యను చేసింది. మనం అతని సలహా తప్పక తీసుకోవాలి.”

‘మీ నిర్ణయం ప్రకారమే ‘ అని జగన్నాథ్ పెద్ద నాయక్ అన్నారు.

మరొక పెద్దాయన : “అంతేకాకుండా, గ్రామంలో సగం మంది పురుషులు అందుబాటులో లేరు. మేము కేవలం ముసలివాళ్ళు, ముసలమ్మల గుంపు మాత్రమే. మా దగ్గర అధికారికి ఇవ్వడానికి ఐదు, పది రూపాయలు కూడా లేవు. ఒకవేళ అధికారి ముగ్గురు యువ బానిసలను అడిగితే, మాకు వాళ్ళు ఎక్కడ ఉన్నారో తెలియదు.”

జగన్నాథ్ సన్యాసిరావుతో మాట్లాడాడు. అతను సన్యాసిరావుకు కొంత సారవంతమైన భూమిని తాకట్టు పెట్టాడు. ఇప్పుడు అధికారిని కలవడానికి వారి వద్ద కొంత డబ్బుఉంది. జగన్నాథ్ వైష్ణవ్ , శుక్రతో కలిసి సర్వేయర్ వద్దకు వెళ్ళాడు. ఆ అధికారి ఒక యువకుడు. అతను దొంగచాటుగా చుట్టూ చూసి లంచం తీసుకున్నాడు. జగన్నాథ్ కి కేశవ్ గుర్తుకు వచ్చాడు. ఆ అధికారి స్వర్ణపురి పర్యటనకు మరో తేదీని నిర్ణయించాడు.

నిర్ణయించిన రోజున సర్వేయర్ గ్రామానికి వచ్చాడు. గ్రామంలో అందరూ హాజరయ్యారు. ఆ అధికారి పలు కాగితాలపై వారి ఎడమ బొటనవేలు ముద్రలను తీసుకున్నాడు. ప్రతి రైతుకు వ్యక్తిగతంగా భూమిని కేటాయిస్తారని గ్రామస్తులు అనుకున్నారు.

* * * * *

(మళ్ళీ కలుద్దాం )